Bir aile sağlığı merkezine kayıtlı 18-65 yaş arası kadınların osteoporoz bilgi ve farkındalık düzeyleri ile etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi

Bu araştırma 18-65 yaş arası kadınlarda osteoporoz bilgi ve farkındalık düzeyleri ile etkileyen faktörleri değerlendirmek amacıyla tanımlayıcı ve kesitsel tipte yapılmıştır. Araştırma 24 Ağustos- 31 Ekim 2023 tarihleri arasında İstanbul ili Pendik ilçesi Velibaba Aile Sağlığı Merkezine kayıtlı 370 kadın ile yürütülmüştür. Araştırmanın evreni birime kayıtlı 3765 kadındır. Yapılan analiz sonucunda, %95 güven aralı ve ± %5 örnekleme hatası ile 349 olgunun evreni temsil edeceği saptanmış ve belirlenen sürede 370 kadına ulaşılmıştır. Veriler basit rastgele örneklem tekniği ile ve yüz yüze görüşme tekniği ile araştırmacı tarafından toplanmıştır. Verilerin toplanmasında tanımlayıcı bilgileri içeren bir veri formu, revize 2011 osteoporoz bilgi testi, osteoporoz öz etkililik yeterlik ölçeği ve bir dakikalık osteoporoz risk testi kullanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS 22.0 istatistik programı aracılığıyla değerlendirilmiştir. Tanımlayıcı özelliklerinin belirlenmesinde frekans ve yüzde analizlerinden, ölçeğin incelenmesinde ortalama ve standart sapma istatistiklerinden faydalanılmıştır. Normal dağılım gösterdiği belirlenen verilerin analizinde parametrik yöntemler kullanılmıştır. Bilgi testi ve osteoporoz öz etkililik yeterlilik ölçeği arasındaki ilişki pearson korelasyon analizi aracılığıyla incelenmiştir. Tanımlayıcı özelliklere göre bilgi testi ve ölçek düzeylerindeki farklılaşmaların incelenmesinde bağımsız gruplar t-testi, tek yönlü varyans analizi (Anova) ve post hoc (Tukey, LSD) analizlerinden faydalanılmıştır. Katılımcıların bilgi testi toplam puan ortalaması 16,300±3,837, beslenme bilgisi alt boyut puan ortalaması 13,643±3,310, egzersiz bilgisi alt boyut puan ortalaması 11,587±2,971 olarak bulunmuştur. Bilgi testi puan ortalamalarının eğitim düzeyine, premenopozal dönemde olmaya, osteoporoz terimini daha önce duymaya, güneşlenme ve beslenme alışkanlığına göre farklılık gösterdiği saptanmıştır(p<0.05). Kadınların osteoporoz öz etkililik yeterlik toplam puan ortalaması 727,622±242,745, osteoporoz egzersiz alt boyut puan ortalaması 333,919±159,326, osteoporoz kalsiyum alt boyut puan ortalaması 393,703±129,910 olarak saptanmıştır. Ölçek toplam puan ortalamalarının eğitim düzeyine, beden kitle indeksine, güneşlenme ve egzersiz yapma durumuna göre anlamlı farklılık gösterdiği bulunmuştur. Olguların osteoporoz bilgi ve yeterlilik durumlarının yeterli düzeyde olmadığı ve bazı etkenlere göre farklılık gösterdiği tespit edilmiştir.

This research was conducted in a descriptive and cross-sectional manner to evaluate osteoporosis knowledge and awareness levels and affecting factors in women between the ages of 18-65. The research was conducted between 24 August and 31 October 2023 with 370 women registered at Velibaba Family Health Center in Pendik district of Istanbul. The population of the research consists of 3765 women registered in the unit. As a result of the analysis, it was determined that 349 cases would represent the population with a 95% confidence interval and ± 5% sampling error, and 370 women were reached within the determined period. The data was collected by the researcher using simple random sampling technique and face-to-face interview method. A data form containing descriptive information, revised 2011 osteoporosis knowledge test, osteoporosis self-efficacy competence scale and one-minute osteoporosis risk test, were used to collect data. The data obtained was evaluated through the SPSS 22.0 statistical program. Frequency and percentage analysis were used to determine descriptive features and mean, and standard deviation statistics were used to examine the scale. Parametric methods were used to analyze the data determined to be normally distributed. The relationship between the knowledge test and the osteoporosis self-efficacy competency scale was examined through Pearson correlation analysis. Independent groups t- test, one-way analysis of variance (ANOVA) and post hoc (Tukey, LSD) analyzes were used to examine the differences in the knowledge test and scale in descriptive order. The participants total knowledge test average score was found to be 16,300±3,837, the nutrition knowledge subdimension average score was 13,643±3,310 and the exercise knowledge subdimension average score was 11,587±2,971. It was determined that the average knowledge test scores differed according to education level, pre- menopausal status, having heard of the term osteoporosis before, sunbathing and eating habits (p<0.05). Womens osteoporosis self-efficacy competence total average score was found to be 727,622±242,745, osteoporosis exercise subdimension average score was 333,919±159,326, and osteoporosis calcium subdimension average score was 393,703±129,910. It is seen that the total scores of the scale differ significantly according to the average education level, body mass index, sunbathing and exercise ability (p<0.05). It was determined that the osteoporosis knowledge and proficiency levels of the cases were not sufficient and varied depending on some factors.