Kişilik özellikleri ile ilişki doyumu arasındaki ilişkide bilişsel esnekliğin aracı rolü

Bu çalışmada, kişilik özellikleri ile ilişki doyumu arasındaki ilişkide bilişsel esnekliğin aracı rolünün incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın örneklemi, 18-65 yaşları arasında yer alan 272 kadın ve 192 erkek olmak üzere toplam 464 yetişkinden oluşmaktadır. Veri toplama sürecinde, "Temel Kişilik Özellikleri Envanteri", "Bilişsel Esneklik Ölçeği" ve "İlişki Doyumu Ölçeği" kullanılmıştır. İlişkisel tarama modelinin kullanıldığı bu araştırmada, analizler SPSS 27 programı ile yürütülmüş; t-testi, ANOVA ve Pearson korelasyon analizlerinin yanı sıra, Process Macro Model 4 aracılığıyla aracılık analizi gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, kişilik özellikleri, bilişsel esneklik ve ilişki doyumu arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler bulunduğunu göstermektedir. Kişilik özelliklerinin tüm alt boyutları ile ilişki doyumu arasındaki ilişkide bilişsel esnekliğin aracı rol üstlendiği saptanmıştır. Bilişsel esneklik; deneyime açıklık, sorumluluk ve nevrotizm boyutları ile ilişki doyumu arasındaki ilişkisinde tam aracı iken dışadönüklük ve uyumluluk alt boyutları ile ilişki doyumu arasındaki ilişkide ise kısmı aracı rol üstlendiği belirlenmiştir. Demografik değişkenlere göre yapılan analiz sonuçları incelendiğinde, cinsiyet değişkenine göre, erkeklerin dışadönüklük, deneyime açıklık ve bilişsel esneklik düzeyleri kadın katılımcılardan daha yüksek; kadın katılımcıların ise uyumluluk ve nevrotizm düzeyleri erkek katılımcılardan daha yüksek olduğu bulunmuştur. İlişki düzeyine göre değerlendirildiğinde, evli bireylerin pozitif kişilik özellikleri ve bilişsel esneklik düzeylerinin daha yüksek; sevgili/ nişanlı bireylerde ise nevrotizm ve ilişki memnuniyeti düzeyleri daha yüksek saptanmıştır. ilişki süresi arttıkça, değişkenlerde anlamlı farklılıklar belirlenmiştir. Eğitim durumuna göre ise değişkenler üzerinde anlamlı bir fark bulunmamıştır. Elde edilen bulgular, ilgili literatür çerçevesinde değerlendirilmiş ve tartışılmıştır.

In this study, the mediating role of cognitive flexibility in the relationship between personality traits and relationship satisfaction was examined. The sample consisted of 464 adults, including 272 women and 192 men, aged between 18 and 65. The "Basic Personality Traits Inventory," the "Cognitive Flexibility Scale," and the "Relationship Satisfaction Scale" were used during the data collecting process. Employing a relational survey model, the analyses were conducted using SPSS 27. In addition to t-tests, ANOVA, and Pearson correlation analyses, a mediation analysis was carried out through Process Macro Model 4. The findings indicated statistically significant associations among personality traits, cognitive flexibility, and relationship satisfaction. It was determined that cognitive flexibility mediates the relationship between all subdimensions of personality traits and relationship satisfaction. Specifically, cognitive flexibility served as a full mediator in the relationships involving openness to experience, conscientiousness, and neuroticism, whereas it acted as a partial mediator for extraversion and agreeableness. Analysis based on demographic variables revealed that men scored higher in extraversion, openness to experience, and cognitive flexibility, while women scored higher in agreeableness and neuroticism. Based on relationship status, married individuals showed higher levels of positive personality traits and cognitive flexibility, whereas partnered individuals (dating/engaged) scored higher in neuroticism and relationship satisfaction. As relationship duration increased, significant differences were observed across variables. No significant differences were found based on educational level. The findings have been discussed in the context of the relevant literature.