COVID-19 vaka sayılarının ülkeler bazında küresel sağlık endeksleri ile değerlendirilmesi

Tüm dünya, 31.12.2019’da Çin’de ilk vakanın tespiti ile başlayan Covid-19 pandemisi ile mücadele içindedir.Pandemi Ocak 2021 tarihine kadar 85 milyon üzerinde onaylanan vakaya ve 1,8 milyonun üzerinde ölüme neden olmuştur. Çalışmanın araştırma sorusu şöyledir: “Ülkelerin ekonomik, sosyal ve çevresel refahını (sağlık performansı ve sağlık güvenliği de dahil olmak üzere) ölçümleyen küresel endekslerdeki puan ve konumları, pandemide karşılaştıkları sonuçlar için bir açıklama veya tahmin sağlayabilir mi?” Bir diğer deyişle ülkeler, sağlık alt yapısı açısından belli bir donanımda ise bir pandemiye hazırlıklı mıdır? Bu soruya dayanan amaç doğrultusunda, ülkelerin sağlık alanında potansiyel gücünü, performanslarını ve toplumsal sağlık refahını ölçümleyen ve kıyaslamalı olarak sıralayan iki temel küresel endeks kapsama alınmıştır: Küresel Sağlık Güvenlik (KSG) Endeksi ve Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA) Endeksi. Bu küresel endekslerin, pandeminin etkisini tahminleme için uygun ve yeterli olup olmayacağı değerlendirilmeye çalışılmıştır. Tahminleme modeli için Doğrusal Regresyon Analizi uygulanmıştır.Literatüre göre seçilen bağımsız değişkenler arasında anlamlı korelasyonlar bulunmuştur. Çoklu doğrusal bağlantı problemi nedeniyle önce Temel Bileşenler Analizi (TBA) uygulanmıştır. Faktörlerdeki lider değişkenler, bağımsız değişken olarak regresyon modeline alınmıştır. Bu çalışmanın, küresel endekslerin pandemiye hazırlıklı olma durumunu açıklamadaki uygunluğu konusuna ışık tutması beklenmektedir. Araştırma sonuçlarına göre, eksikliği farkedilen göstergelerin ilgili kuruluşlarca endekslere dahil edilmesi ve hesaplamaların yeniden yapılandırılması açılarından da yol gösterici olacaktır.

The whole world is struggling against to the Covid-19 pandemic, since 31.12.2019. Until January 2021, the pandemic has caused over 85 million confirmed cases and over 1.8 million deaths. The research question of the study is as follows: "Could the scores and positions in global indices measuring the economic, social and environmental well-being of countries (including health performance and health security) provide an explanation or prediction for the pandemic results of them? " In other words, are the countries ready for a pandemic if they are equipped with a certain level of health infrastructure? Based on this question, two main global indices that measure the potential strength, performance, and social health welfare of countries in the field of health and rank them comparatively are included: the Global Health Security (STI) Index and the Sustainable Development Goals (SDG) Index. It was tried to be evaluated whether these global indices would be appropriate and sufficient for predicting the impact of the pandemic. The estimation model was constructed by the Linear Regression Analysis. Firstly, Factor Analysis by Principal Components (PC) method was applied to the data, in order to eliminate the multicollinearity problem. Leading variables in the factors were taken into the regression model as independent variables. This study is expected to shed light on the relevance of global indices in explaining readiness of the countries for pandemic. The results of the research, it will also be a guide for the relevant institutions in adding new indicators and restructuring the calculations.