Sosyal onay ihtiyacı ile telefon bağımlılığı arasındaki ilişkide gelişmeleri kaçırma korkusunun aracı rolünün incelenmesi

Bu çalışmanın amacı, bireylerin sosyal onay alma ihtiyacı, akıllı telefon bağımlılığı ve gelişmeleri kaçırma korkusu (FoMO) arasındaki ilişkileri derinlemesine incelemektir. Araştırmaya 418 katılımcı dâhil edilmiş ve veriler, IBM SPSS 29 ve IBM AMOS 29 paket programları kullanılarak analiz edilmiştir. Demografik bilgilerin toplanması amacıyla araştırmacı tarafından hazırlanan bir form kullanılmış, sosyal onay ihtiyacını belirlemek için Karaşar ve Öğütülmüş (2016) tarafından geliştirilen "Sosyal Onay İhtiyacı" ölçeği tercih edilmiştir. Akıllı telefon bağımlılığını ölçmek için Akın, Altundağ ve Akın (2014) tarafından Türkçeye uyarlanan "Akıllı Telefon Bağımlılığı" ölçeğinin kısa formu; gelişmeleri kaçırma korkusunu (FoMO) değerlendirmek için ise Przybylski ve arkadaşları (2013) tarafından geliştirilen ve Gökler vd. (2016) tarafından Türkçeye uyarlanan 10 maddelik FoMO ölçeği uygulanmıştır. Araştırma bulgularına göre, sosyal onay ihtiyacı, akıllı telefon bağımlılığı ve FoMO üzerinde pozitif ve anlamlı bir etki göstermekte; FoMO'nun modele eklenmesiyle doğrudan etkinin anlamını yitirmesi tam aracılık ilişkisine işaret etmektedir. Benzer aracılık etkisi başkalarının yargılarına duyarlılık, sosyal geri çekilme ve olumlu izlenim bırakma değişkenleri için de gözlenmiş; tüm modellerde FoMO'nun tam aracı değişken olarak anlamlı rol oynadığı belirlenmiştir. Demografik değişkenler açısından yapılan analizlerde, cinsiyete göre yalnızca olumlu izlenim bırakma, akıllı telefon bağımlılığı ve FoMO düzeylerinde kadınlar lehine anlamlı farklar bulunmuştur. Yaş ve sınıf düzeyinde ise başkalarının yargılarına duyarlılık alt boyutunda anlamlı fark tespit edilmiştir. Tüm sosyal onay değişkenlerinin hem FoMO hem de akıllı telefon bağımlılığı ile anlamlı pozitif ilişkiler gösterdiği görülmüştür. Bu bulgular, sosyal onay ihtiyacının dijital bağımlılık davranışlarını FoMO üzerinden dolaylı olarak etkilediğini ve FoMO'nun bu ilişkide temel psikolojik aracı rolü üstlendiğini ortaya koymaktadır.

The aim of this study is to examine in depth the relationships between individuals' need for social approval, smartphone addiction and fear of missing out (FoMO). The study included 418 participants and the data were analyzed using IBM SPSS 29 and IBM AMOS 29 package programs. A form prepared by the researcher was used to collect demographic information, and the "Need for Social Approval" scale developed by Karaşar and Öğütülmüş (2016) was preferred to determine the need for social approval. The short form of the "Smartphone Addiction" scale adapted into Turkish by Akın, Altundağ, and Akın (2014) was used to measure smartphone addiction, and the 10-item FoMO scale developed by Przybylski et al. (2013) and adapted into Turkish by Gökler et al. (2016) was applied to assess fear of missing out (FoMO). According to the research findings, the need for social approval has a positive and significant effect on smartphone addiction and FoMO; the fact that the direct effect loses its meaning with the addition of FoMO to the model indicates a full mediation relationship. Similar mediation effect was also observed for the variables of sensitivity to others' judgements, social withdrawal and making a positive impression; it was determined that FoMO played a significant role as a full mediator variable in all models. In the analyses conducted in terms of demographic variables, significant differences were found in favour of women only in positive impression making, smartphone addiction and FoMO levels according to gender. Significant differences were found in the sub-dimension of sensitivity to others' judgements at age and class level. All social approval variables showed significant positive relationships with both FoMO and smartphone addiction. These findings suggest that the need for social approval indirectly affects digital addictive behaviours through FoMO and FoMO plays the role of the main psychological mediator in this relationship.