Yapay zeka okuryazarlığının kişisel başarı ve kariyer kararlılığına etkisi: lise öğrencileri üzerine bir çalışma

Yapay zekâ, günümüzde hızla gelişmekte olan ve pek çok alanda etkisini gösteren önemli bir teknolojidir. Eğitim, sağlık ve kurumsal sektör gibi çeşitli alanlarda köklü değişiklikler gerçekleştiren yapay zekâ, bireylerin kişisel başarı ve kariyer tercihleri üzerinde de belirleyici bir rol oynayabilmektedir. Bu araştırmanın amacı, lise öğrencilerinin yapay zekâ okuryazarlık düzeylerinin kişisel başarı ve kariyer kararlılığı üzerindeki etkisini incelemek ve bu etkileri yapısal eşitlik modeli aracılığıyla test etmektir. Ayrıca, yapay zekâ okuryazarlığının demografik özelliklere (cinsiyet, yaş, lise türü, sınıf düzeyi ve internet kullanım sıklığı) göre farklılık gösterip göstermediği de araştırılmıştır. Araştırmanın örneklemini, Antalya iline bağlı bir ilçe merkezinde öğrenim gören 472 genel ve meslek lisesi öğrencisi oluşturmaktadır. Dört bölümden oluşan anket formu, verileri toplamak için kullanılmıştır. Anket formunun ilk bölümünde öğrencilerin demografik bilgileri yer alırken, ikinci bölümünde Yapay Zekâ Okuryazarlığı Ölçeği, üçüncü bölümünde Kişisel Başarı Ölçeği ve dördüncü bölümünde Kariyer Kararlılığı Ölçeği bulunmaktadır. Ölçeklerin tümü 5'li Likert tipinde tasarlanarak güvenilirlik analizleri Cronbach's Alpha katsayısı ile yapılmış ve .70'in üzerinde değerler elde edilmiştir. Ayrıca, ölçeklerin yapı geçerliliği doğrulayıcı faktör analizi kullanılarak incelenmiştir. Verilerin analizi ise, SPSS 25.0 ve AMOS 24.0 programları kullanılarak gerçekleştirilmiş; doğrulayıcı faktör analizi, güvenilirlik analizi, yapısal eşitlik modellemesi, Mann-Whitney U testi ve Kruskal-Wallis testi uygulanmıştır. Araştırmanın bulguları, yapay zekâ okuryazarlığının kişisel başarı (β=0.26; p<.01) ve kariyer kararlılığı (β=0.34; p<.01) üzerinde anlamlı ve pozitif bir etkiye sahip olduğunu göstermiştir. Ayrıca, yapay zekâ okuryazarlığı düzeyinin cinsiyet, yaş ve lise türüyle anlamlı bir farklılık göstermediği, fakat sınıf düzeyi ve internet kullanımı sıklığına göre anlamlı farklılıklar gösterdiği belirlenmiştir. Bulgular, lise öğrencilerinin yapay zekâ okuryazarlık düzeyleri arttıkça kişisel başarı algılarının ve kariyer kararlılıklarının olumlu yönde etkilendiğini göstermektedir. Sonuç olarak bu çalışma; yapay zekâ okuryazarlığının, bireylerin kişisel başarılarını ve kariyer kararlılıklarını olumlu yönde etkileyebilecek önemli bir faktör olduğunu gösterebilir.

Artificial intelligence is an important technology that is rapidly developing and has an impact in many areas today. Artificial intelligence, which has made radical changes in various areas such as education, health and corporate sectors, can also play a decisive role in individuals' personal success and career preferences. The aim of this research is to examine the effect of high school students' artificial intelligence literacy levels on personal success and career determination and to test these effects through structural equation modeling. In addition, it was investigated whether artificial intelligence literacy varies according to demographic characteristics (gender, age, high school type, grade level and frequency of internet use). The sample of the research consists of 472 general and vocational high school students studying in a district center of Antalya province. A survey form consisting of four sections was used to collect the data. While the demographic information of the students is included in the first section of the survey form, the second section includes the Artificial Intelligence Literacy Scale, the third section includes the Personal Success Scale and the fourth section includes the Career Determination Scale. All scales were designed in 5-point Likert type and reliability analyses were performed with Cronbach's Alpha coefficient and values above .70 were obtained. In addition, the construct validity of the scales was examined using confirmatory factor analysis. Data analysis was performed using SPSS 25.0 and AMOS 24.0 programs; confirmatory factor analysis, reliability analysis, structural equation modeling, Mann-Whitney U test and Kruskal-Wallis test were applied. The findings of the study showed that artificial intelligence literacy has a significant and positive effect on personal success (β=0.26; p<.01) and career determination (β=0.34; p<.01). In addition, it was determined that the level of artificial intelligence literacy did not show a significant difference with gender, age and high school type, but showed significant differences according to grade level and frequency of internet use. The findings show that as the artificial intelligence literacy levels of high school students increase, their personal success perceptions and career determination are positively affected. As a result, this study may show that AI literacy is an important factor that can positively affect individuals' personal success and career determination.