Konut ve yakın çevresinde yaşam kalitesine etki eden faktörler: Tokat Erbaa örneği

Son yıllarda birçok alanda araştırmalara konu olan yaşam kalitesi kavramı çok yönlü bir kavramdır. Bu kavram; bireyin hayatında daha iyi hissedebilmesini sağlayan öznel ve nesnel göstergelerle ölçülebilir durumdadır. Yaşam kalitesininin; sağlık, eğitim, iş ve meslek, konut ve çevresi, güvenlik, aile hayatı, gelir, boş zaman aktiviteleri, sosyal ilişkiler, öznel refah gibi birçok göstergesi vardır. Çalışma kapsamında Tokat ili, Erbaa ilçesinde yer alan, biri az katlı diğeri ise çok katlı yapılaşmaya sahip iki adet toplu konut alanı incelenmiş; konut ve yakın çevresine ilişkin özellikler ile konut kullanıcılarının yaşam kalitesi arasındaki ilişkinin ortaya konulması hedeflenmiştir. Yaşam kalitesiyle konut ve çevresi özelliklerinin arasındaki bağın tespitine dair araştırma soruları ve hipotez oluşturulmuştur. Bu kapsamda literatür taraması yapılarak; yaşam kalitesi, yaşam kalitesi göstergeleri, konut ve çevresi özellikler ve bu özelliklerin sürdürülebilirlik ilkeleri ışığında konut tasarımlarında doğru kullanımları araştırılmış ve tespit edilmiştir. Yaşam kalitesine etki eden konut ve çevresi özellikler; konut birimine ait fiziksel özellikler (konutun büyüklüğü, plan çeşitliliği, tasarımı), konuta erişebilirlik, konutun iklimsel özellikleri (aydınlatma-havalandırma-ısıtma-soğutma), güvenlik, mahremiyet, gürültü, konuta ait ortak alanlar (otopark, yeşil alanlar, çocuk oyun alanları, ortak kullanım alanları), sosyal ve kamusal alanlar, kent içi ulaşım, kentsel altyapı şeklinde başlıklar halinde incelenmiştir. Çalışma alanı olarak seçilen az katlı yapılaşma örneği olan Toplu Konut 1 (Tepeşehir Konutları) ile çok katlı yapılaşma örneği olan Toplu Konut 2 (Yeni Hayat Evleri) sitelerinde; konut ve yakın çevresine ilişkin özelliklerin kullanım durumları incelenmiş, analiz sonuçları doğrultusunda bulgular değerlendirilmiştir. Her iki çalışma alanı için, özelliklerin kullanımına yönelik sorular hazırlanmış ve bu sorulara verilen yanıtlar 5'li likert ölçeği kullanılarak puanlanmıştır. Her bir özellik için sorulara verilen puanların aritmetik ortalaması alınarak özelliğin ortalama puanı hesaplanmıştır. Elde edilen puanlar doğrultusunda hazırlanan analiz tablosu aracılığıyla özellikler karşılaştırılmış; hangi özelliğin hangi alanda daha etkin kullanıldığı ve kullanımda görülen eksiklikler ortaya konulmuştur. Bu doğrultuda, Toplu Konut 1 alanı olarak seçilen az katlı yapılaşmış Tepeşehir Konutları sitesinde farklı kullanıcılara yönelik plan tipolojisinin geliştirilmediği, konutlara engelsiz erişimin sağlanmadığı, konutun iklimsel kontrolünün yetersiz olduğu, tasarımda mahrem alanlara dikkat edilmediği ve ses yalıtımının yetersiz olduğu tespit edilmiştir. Toplu Konut 2 alanı olarak seçilen çok katlı Yeni Hayat Evleri sitesinde ise plan tipolojisi, iklim kontrolü, mahremiyet, gürültü kontrolü, ortak alanlar, kamusal alanlara erişim, ulaşım ve alt yapı hizmetlerinde yetersizlikler belirlenmiştir. Çalışmanın sonuç bölümümde, her bir özelliğin tespit edilen eksik yönlerinin giderilmesine yönelik çözüm önerileri sunulmuştur. Elde edilen bulgular doğrultusunda; konut ve çevresi özelliklerinin, sürdürülebilirlik ilkeleri doğrultusunda tasarlanması durumunda bireylerin yaşam kalitesini anlamlı biçimde artırdığı ortaya konmuştur. Bu bağlamda, konut tasarımında yalnızca fiziksel gereksinimlerin değil, aynı zamanda sosyal, çevresel ve psikolojik ihtiyaçların da gözetilmesinin, yaşam kalitesinin bütüncül bir şekilde iyileştirilmesinde önemli rol oynadığı vurgulanmıştır. Bu çalışma, nitel analiz yöntemiyle sınırlı kalmış; kullanıcı deneyimlerine doğrudan ulaşmayı sağlayacak anket uygulamaları kapsam dışında bırakılmıştır. Gelecek araştırmalarda, anket ve mülakat gibi kullanıcı odaklı yöntemlerin yanı sıra, farklı iklim bölgeleri ve kültürel yaşam biçimlerine sahip kullanıcı gruplarının da değerlendirmeye katılması, konut ve çevresi tasarım özelliklerinin yaşam kalitesi üzerindeki etkisinin daha kapsamlı bir şekilde ortaya konmasına olanak sağlayacaktır.

The concept of quality of life, which has been the subject of research in many fields in recent years, is a multifaceted concept. This concept can be measured with subjective and objective indicators that enable the individual to feel better in his or her life. Quality of life has many indicators such as health, education, work and profession, housing and its environment, security, family life, income, leisure activities, social relations, and subjective well-being. Within the scope of the study, two public housing areas, one with low-rise and the other with high-rise construction, located in the Erbaa district of Tokat province, were examined; it was aimed to reveal the relationship between the characteristics of the housing and its immediate surroundings and the quality of life of the housing users. Research questions and hypotheses were created to determine the link between quality of life and housing and its surrounding features. In this context, by conducting a literature review, quality of life, quality of life indicators, housing and of its surrounding features and the correct use of these features in housing designs in the light of sustainability principles were researched and determined. Housing and its surrounding features that affect the quality of life are examined under the following headings: physical characteristics of the housing unit (size of the housing, plan diversity, design), accessibility to the housing, climatic characteristics of the housing (lighting-ventilation-heating-cooling), security, privacy, noise, common areas of the housing (parking lot, green areas, children's playgrounds, common areas), social and public areas, urban transportation, and urban infrastructure. In the sites selected as the study area, which are an example of low-rise construction, Mass Housing 1 (Tepeşehir Residences) and a sample of multi-storey construction, Mass Housing 2 (Yeni Hayat Evleri), the usage status of the features related to the housing and its immediate surroundings were examined and the findings were evaluated in line with the analysis results. For both study areas, questions regarding the use of features were prepared and the answers to these questions were scored using a 5-point Likert scale. The average score for each feature was calculated by taking the arithmetic average of the scores given to the questions for each feature. Features were compared using the analysis table prepared in line with the scores obtained; it has been revealed which feature is used more effectively in which area, as well as the deficiencies observed in its use. In this regard, it was determined that the low-rise Tepeşehir Residences site, selected as the Mass Housing 1 area, did not develop a plan typology for different users, did not provide barrier-free access to the residences, the climate control of the residence was inadequate, private areas were not taken into consideration in the design, and sound insulation was inadequate. In the multi-storey Yeni Hayat Evleri site selected as the Mass Housing 2 area, deficiencies were identified in plan typology, climate control, privacy, noise control, common areas, access to public areas, transportation and infrastructure services. In the conclusion section of the study, solution suggestions were presented to eliminate the identified deficiencies of each feature. In line with the findings obtained, it was revealed that the housing and its surrounding features, if designed in line with sustainability principles, significantly increase the quality of life of individuals. In this context, it was emphasized that considering not only physical requirements but also social, environmental and psychological needs in housing design plays an important role in improving the quality of life in a holistic way. This study was limited to the qualitative analysis method; survey applications that will provide direct access to user experiences were excluded from the scope. In future research, in addition to user-focused methods such as surveys and interviews, the inclusion of user groups with different climatic zones and cultural lifestyles in the evaluation will allow a more comprehensive demonstration of the impact of housing and environment design criteria on quality of life.